Kalprotektyna jako marker w diagnostyce i monitorowaniu nieswoistych zapaleń jelit

Nieswoiste zapalenia jelit (IBD) oraz zespół jelita drażliwego (IBS), choć stanowią dwie zupełnie odmienne grupy zaburzeń, mogą dawać podobne, utrudniające diagnostykę różnicową objawy kliniczne. Dodatkowy problem może stanowić rozróżnienie między zaostrzeniem wcześniej rozpoznanego IBD, a nakładaniem się na nie objawów IBS.

Ostatnio coraz więcej uwagi poświęca się kalprotektynie – nieinwazyjnemu, stosunkowo niedrogiemu markerowi stanu zapalnego jelit. Pozwala ona nie tylko rozróżnić organiczne (IBD) i czynnościowe (IBS) podłoże choroby, ale też określić nasilenie stanu zapalnego.

Kalprotektyna to białko występujące głównie w neutrofilach (w mniejszym stopniu również w monocytach i makrofagach), stanowiące około 60% wszystkich białek ich cytozolu. Wiąże wapń i cynk, posiada właściwości antybakteryjne. Jej podwyższone stężenie można zaobserwować wszędzie tam, gdzie toczy się proces zapalny z udziałem neutrofilów – w osoczu, płynie stawowym, moczu, ślinie, a także w kale.
W przypadku wzrostu aktywności zapalnej w jelitach, z powstającym w ich ścianie naciekiem z neutrofilów, zwiększa się proporcjonalnie ilość kalprotektyny, którą można zmierzyć w próbce kału.

Brytyjskie wytyczne NICE z 2015 r. rekomendują pomiar kalprotektyny w kale jako badanie uzupełniające w diagnostyce różnicowej IBD i IBS u osób ze świeżym początkiem objawów klinicznych, u których nie podejrzewa się procesu nowotworowego. Wg badań klinicznych czułość testów u dorosłych sięga tu 83-100%, a swoistość 60-100%. U dzieci czułość wynosi 95-100%, natomiast swoistość 44-93%. Niepodwyższony poziom kalprotektyny można uznać więc za rodzaj filtra, pomagającego uniknąć niepotrzebnych badań endoskopowych, które są inwazyjne i bardziej obciążające dla pacjenta.

Kalprotektyna to również bardzo dobry nieinwazyjny marker pozwalający monitorować przebieg IBD i skuteczność leczenia, w tym operacyjnego. Okazuje się bowiem, że u części pacjentów, mimo klinicznej i endoskopowej remisji, utrzymuje się subkliniczne zapalenie śluzówki jelita, związane ze zwiększonym ryzykiem nawrotów. Normalizacja poziomu kalprotektyny będzie wskazywała na gojenie się śluzówki.

Kalprotektyna to znacznie lepszy wskaźnik aktywności choroby w porównaniu do stosowanych dotychczas OB i CRP (na jej aktywność nie wpływają pozajelitowe czynniki zapalne), a także do przeciwciał pANCA i ASCA (cechuje je wysoka specyficzność, ale niska czułość).

Kalprotektyna w kale nie jest testem idealnym – jej podwyższony poziom może występować czasem w IBS, jednak wynik w normie pozwala z bardzo dużym prawdopodobieństwem wykluczyć IBD.

Pomiaru dokonuje się głównie metodą ELISA. Zaletą badania jest to, że poziom kalprotektyny w próbce pozostaje stały nawet przez 7 dni. Ponadto nie ulega dziennym wahaniom – wystarczy jedna próbka, aby otrzymać miarodajny wynik.
Wynik < 50 μg/g mieści się w normie, 50-100 μg/g interpretuje się jako słabo dodatni (pacjenci powinni być monitorowani, w razie potrzeby można powtórzyć test po 6-8 tygodniach), wynik >100 μg/g oznacza wysoką aktywność zapalną.

W Polsce oznaczanie kalprotektyny w kale jest dostępne odpłatnie w wybranych laboratoriach. Koszt waha się od kilkudziesięciu do stu kilkudziesięciu złotych.

Autor: Maja Mirska

Źródło:
1. M. Montalto, A. Gallo, L. Santoro, F. D’onofrio, R. Landolfi, A. Gasbarrini, Role of fecal calprotectin in gastrointestinal disorders. European Review for Medical and Pharmacological Sciences 2013; 17: 1569-1582
2. N. Waugh, E. Cummins, P. Royle, N-B. Kandala, D. Shyangdan, R. Arasaradnam, C. Clar and R. Johnston, Faecal calprotectin testing for differentiating amongst
inflammatory and non-inflammatory bowel diseases: systematic review and economic evaluation. Health Technology Assessment Vol. 17 Issue 55 Nov. 2013 ISSN 1366-5278
3. Emanuel Burria, Christoph Beglinger, Faecal calprotectin – a useful tool in the management of inflammatory bowel disease. Swiss Med Wkly. 2012;142:w13557
4. A. M. Schoepfer, J. D. Lewis, Serial Fecal Calprotectin Measurements to Detect Endoscopic Recurrence in Postoperative Crohn’s Disease: Is Colonoscopic Surveillance No Longer Needed? http://dx.doi.org/10.1053/j.gastro.2015.03.021
5. Callum G. Fraser, Calprotectin: Time to start testing? Pathology Feb. 2015, 47(S1)
doi: 10.1097/01.PAT.0000461377.05886.7a

Chcesz wiedzieć więcej? Obejrzyj na MEDtube.pl: Uraz brzucha z wypadnięciem sieci i perforacją jelita

Brak komentarzy.

Odpowiedz

(required)

(required)

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.