Astma u dzieci, jak jej zapobiegać – mniej antybiotyków, więcej ryb

Szacuje się, że około 5-10% małych pacjentów choruje na astmę. Świszczący oddech to jedna z najczęstszych przyczyn zgłaszania się zaniepokojonych rodziców do lekarza pediatry. Od wielu lat naukowcy zastanawiają się jak powstrzymać epidemię chorób alergicznych. Niestety, kolejne badania dostarczają przeciwstawnych wniosków. Szwedzcy uczeni (1) zauważyli, że antybiotykoterapia w pierwszym tygodniu życia noworodka zwiększa ryzyko świszczącego oddechu u dzieci w wieku przedszkolnym, a wczesne wprowadzenie produktów rybnych do diety niemowlęcia skutkuje zmniejszoną częstością astmy u czterolatków.

Czynniki ryzyka astmy

Według opracowania przygotowanego przez Światową Strategię Rozpoznawania, Leczenia i Prewencji Astmy (GINA – aktualizacja 2008) czynniki wpływające na rozwój i ujawnienie się astmy można podzielić na osobnicze i środowiskowe. Pośród tych pierwszych wymienia się predyspozycję genetyczną, otyłość oraz płeć. Okazuje się, że do 14. roku życia astma stwierdzana jest prawie 2 razy częściej u chłopców niż u dziewcząt(2). Czynniki środowiskowe to np. narażenie na alergeny, dym tytoniowy, zanieczyszczenie powietrza oraz dieta.

Przeciwdziałanie rozwojowi astmy u dzieci

Wśród aktualnych zaleceń (3) odnoszących się do profilaktyki astmy u dzieci podkreśla się konieczność całkowitej eliminacji ekspozycji płodu i dziecka na dym tytoniowy. Stosowanie diety eliminacyjnej w ciąży i w czasie laktacji w celu zapobiegania alergii nie jest wskazane. Natomiast preferuje się karmienie piersią przynajmniej przez 4 pierwsze miesiące życia dziecka. Osiągnąć można wtedy redukcję ryzyka rozwoju astmy u dzieci 4-letnich (4). Eliminację roztoczy rekomenduje się w ramach profilaktyki pierwotnej, ale nie wtórnej. Odwrotnie – unikanie ekspozycji na alergeny sierści zwierząt zaleca się w profilaktyce wtórnej, jednak nie w pierwotnej. Dużo mówi się o ochronnym wpływie probiotyków oraz suplementacji witaminy D na rozwój astmy. Wyniki badań nie są jednak przekonujące.

Związek pomiędzy antybiotykami a astmą

Ponad 5 lat temu zbadano, że antybiotykoterapia w okresie niemowlęcym wiąże się ze zwiększoną częstością astmy u starszych dzieci (5).Okazuje się, że również wcześniejsze zastosowanie antybiotyku, w pierwszym tygodniu życia dziecka, może negatywnie wpłynąć na rozwój astmy (1). U dzieci w wieku przedszkolnym, które w ciągu ostatniego roku przeszły więcej niż 3 epizody świszczącego oddechu, aż 10% poddanych było antybiotykoterapii w ciągu pierwszego tygodnia życia (1). Zwraca się uwagę na możliwość istnienia tak zwanej „odwrotnej przyczynowości”. Łatwo wysnuć hipotezę, że antybiotyki doprowadzają do rozwoju astmy, ale nie można wykluczyć scenariusza, w którym to skłonność do atopii powoduje częstszą konieczność stosowania antybiotyków.

Rodzice alergicy, więc dzieci biorą antybiotyki

Dzieci osób chorujących na astmę charakteryzują się opóźnionym dojrzewaniem układu immunologicznego (6). Zbadano to na podstawie analizy poziomu cytokin we krwi pępowinowej oraz odpowiedzi in vitro komórek odpornościowych na stymulację patogenami. Z kolei opóźnione dojrzewanie układu immunologicznego stwierdzone przy urodzeniu lub we wczesnym życiu postnatalnym może skutkować astmą i infekcyjnymi chorobami dolnych dróg oddechowych u dzieci (7). Stąd wynika ostrożność naukowców i branie pod uwagę „odwrotnej przyczynowości” w analizie związku antybiotykoterapii z rozwojem astmy.

Antybiotyki wpływają na dojrzewanie układu immunologicznego

Z drugiej strony wiemy, że leczenie chemioterapeutykami o szerokim spektrum działania powoduje długotrwałe zmiany w mikroflorze przewodu pokarmowego. U młodego organizmu, którego układ odpornościowy jest niedojrzały, dochodzi do upośledzenia śluzówkowej odpowiedzi immunologiczej i zaburzenia rozwoju tolerancji immunologicznej (8). Może to skutkować nadmierną wrażliwością na alergeny pokarmowe znajdujące się w świetle jelita, immunizacją i manifestacją chorób alergicznych. U młodych myszek poddanych antybiotykoterapii stwierdzono upośledzoną barierę jelitową i Th2 polaryzację układu immunologicznego, charakterystyczna dla alergików (9). Należy jednak zaznaczyć, że podawanie antybiotyków noworodkom zazwyczaj ma silne uzasadnienie kliniczne, toteż raczej nie sugeruje się zmiany postępowania.

Czy produkty rybne pomogą w prewencji astmy?

Opisywane badanie (1) potwierdza korzystne działanie ryb na układ immunologiczny dziecka. Niektóre opracowania wskazują na to, że wysoka podaż ryb u kobiet ciężarnych i niemowląt redukuje ryzyko ujawnienia się alergii w późniejszym okresie (10). Spekuluje się, że największą rolę odgrywają tu wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA) ω 3 , których bogatym źródłem są ryby. Antagonizują one PUFA ω 6, których zwiększony stosunek względem ω 3 może się przyczyniać do rozwoju chorób alergicznych (11). Faktycznie, wczesne wprowadzenie produktów rybnych do diety niemowląt skutkuje zmniejszeniem ryzyka wyprysku alergicznego u niemowląt i alergicznego nieżytu nosa u dzieci w wieku przedszkolnym (12). Podobna zależność może tyczyć się również astmy u przedszkolaków (13). Część naukowców uważa jednak, że za korzystny efekt odpowiedzialne są nie same PUFA, ale inne substancje zawarte w mięsie ryb, ponieważ próby z suplementacją samych kwasów ω nie wypadają tak spektakularnie (14).

Podałeś antybiotyk? Szybko włącz ryby do diety

W omawianej pracy badawczej (1) zauważono, że ryzyko nawrotowego świszczącego oddechu u dzieci narażonych na antybiotyki w okresie noworodkowym było zmniejszone u tych, u których wcześnie wprowadzono ryby do diety w porównaniu do tych, które zaczęły jeść ryby po 9 miesiącu życia. Chociaż w analizie statystycznej p wartość nie osiągnęła wymaganego pułapu (p= 0.084), możemy mieć nadzieję, że zależność uda się potwierdzić w następnych badaniach. Zanim powyższe sposoby trafią do oficjalnych wytycznych, musi minąć dużo czasu. Wciąż zbyt mało wiadomo na temat funkcjonowania układu odpornościowego u człowieka i patologii z nim związanych. Być może pewnego dnia uda nam się zatrzymać epidemię chorób alergicznych i uchronić najmłodszych pacjentów przed astmą.

Autor: Natalia Neumann

Źródło:
1.Goksör E, Alm B, Thengilsdottir H, Pettersson R et al. Preschool wheeze – impact of early fish introduction and neonatal antibiotics. Acta Paediatr. 2011 Dec;100(12):1561-6
2.Arshad S.H.: Primary prevention of asthma and allergy. J. Allergy Clin. Immunol., 2005; 116: 3-14
3.Anna Bręborowicz. Postępy w pulmonologii i alergologii dziecięcej w 2010 roku. Medycyna Praktyczna Pediatria 2011/04
4.Kull I, Almqvist C, Lilja G et al. Breastfeeding reduces the risk of asthma during the first 4 years of life. J Allergy Clin Immunol 2004; 114: 755–60
5.Marra F, Lynd L, Coombes M, Richardson K, Legal M, Fitzgerald JM, et al. Does antibiotic exposure during infancy lead to development of asthma?: a systematic review and metaanalysis. Chest 2006; 129: 610–8. Review)
6.Gold DR et al. Parental characteristics, somatic fetal growth, and season of birth influence innate and adaptive cord blood cytokine responses. J Allergy Clin Immunol 2009;124: 1078–87.
7.Zhang G et al. Interleukin-10 ⁄ interleukin-5 responses at birth predict risk for respiratory infections in children with atopic family history. Am J Respir Crit Care Med 2009; 179: 205–11.
8.Noverr MC, Huffnagle GB. The ‘‘microflora hypothesis’’ of allergic diseases. Clin Exp Allergy 2005; 35: 1511–20. Review
9.Oyama N et al. Antibiotic use during infancy promotes a shift in the T(H)1 ⁄ T(H)2 balance toward T(H)2-dominant immunity in mice. J Allergy Clin Immunol
2001; 107: 153–9.
10.Kremmyda LS, Vlachava M, Noakes PS et al. Atopy risk in infants and children in relation to early
exposure to fish, oily fish, or long-chain omega-3 fatty acids: a systematic review. Clin Rev Allergy Immunol 2009.
11.Kremmyda LS et al. Atopy risk in infants and children in relation to early exposure to fish, oily fish, or long-chain omega-3 fatty acids: a systematic review. Clin Rev Allergy Immunol 2009.
12.Alm B et al. Early introduction of fish decreases the risk of eczema in infants. Arch Dis Child 2009; 94: 11–5., Alm B et al. Early protective and risk factors for allergic rhinitis at age 4½ years. Pediatr Allergy Immunol 2011; 22:398–404.
13.Nafstad P et al. Asthma and allergic rhinitis at 4 years of age in relation to fish consumption in infancy. J Asthma 2003; 40: 343–8.)
14.Marks GB, Mihrshahi S, Kemp AS et al. Prevention of asthma during the first 5 years
of life: a randomized controlled trial. J Allergy Clin Immunol 2006; 118: 53–61.

Chcesz wiedzieć więcej o astmie? Obejrzyj na medtube.pl: „Astma – animacja 3D”

MEDtube.pl – Wczytywanie odtwarzacza MedPlayer… Odtwarzacz wymaga wtyczki Flash Player

Brak komentarzy.

Odpowiedz

(required)

(required)

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.